در دنیای امروز، وسایل برقی و الکترونیکی بخش جداییناپذیر زندگی ما هستند؛ از لوازم خانگی ساده گرفته تا تجهیزات حساس صنعتی. با این حال، نوسانات برق، قطع و وصل ناگهانی جریان، و صاعقه میتوانند بهراحتی باعث آسیبهای جدی و گاهی غیرقابلجبران به این وسایل شوند.
در این مقاله، بهصورت جامع با روشهای جلوگیری از آسیب وسایل برقی آشنا میشویم، مزایا و محدودیتهای هرکدام را بررسی میکنیم و در پایان، به راهحلی میرسیم که حفاظت واقعی و کامل را فراهم میکند.
۱. استفاده از محافظ برق (Surge Protector)
یکی از رایجترین روشها برای محافظت از وسایل برقی، استفاده از محافظ برق است. محافظها معمولاً بین پریز و دستگاه قرار میگیرند و وظیفه آنها جلوگیری از عبور ولتاژهای لحظهای و نوسانات خفیف است.
این ابزارها میتوانند در برابر افزایشهای کوتاهمدت ولتاژ تا حدی مقاومت کنند و از وسایل خانگی مانند تلویزیون، کامپیوتر و یخچال محافظت نمایند.
اما محدودیت اصلی آنها در شدت نوسان است؛ زمانی که ولتاژ بسیار زیاد یا ضربه الکتریکی ناشی از صاعقه اتفاق بیفتد، بیشتر محافظها قادر به واکنش مؤثر نیستند و ممکن است خودشان نیز آسیب ببینند.
۲. استفاده از تثبیتکننده ولتاژ (Stabilizer / AVR)
تثبیتکننده ولتاژ یا «استابلایزر» دستگاهی است که با تنظیم و ثابت نگهداشتن ولتاژ، از نوسانات شدید جلوگیری میکند. این وسیله در مناطقی که افت یا افزایش ولتاژ برق زیاد است، بسیار مفید است و میتواند ولتاژ خروجی را همیشه در محدوده ایمن حفظ کند.
تفاوت استابلایزر و سرج ارستر
با این حال، استابلایزرها برای مقابله با نوسانات لحظهای یا پالسهای ولتاژی شدید (Surge) طراحی نشدهاند. در برابر صاعقه یا تخلیههای سریع انرژی، عملکرد محدودی دارند و نمیتوانند از آسیب کامل جلوگیری کنند.
۳. استفاده از سیستم ارت (Earthing)
وجود سیستم ارت استاندارد در ساختمان، یکی از پایهایترین اصول ایمنی برق است. این سیستم با هدایت جریانهای ناخواسته یا نشتی به زمین، از برقگرفتگی افراد و سوختن وسایل جلوگیری میکند.
با این وجود، ارت بهتنهایی نمیتواند جلوی نوسانات ناگهانی یا ضربههای ولتاژی را بگیرد. درواقع، ارت نقش ایمنی دارد اما نقش حفاظتی فعال در برابر نوسان ندارد.
۴. استفاده از منبع تغذیه بدون وقفه (UPS)
UPS یا منبع تغذیه بدون وقفه، بیشتر برای دستگاههای حساس مانند کامپیوترها و تجهیزات مخابراتی استفاده میشود. UPS هنگام قطع برق، برای مدت کوتاهی برق مورد نیاز را از باتری داخلی خود تأمین میکند و از خاموشی ناگهانی سیستم جلوگیری میکند.
اما باید توجه داشت که UPS هم محدود است؛ این دستگاه معمولاً توان کمی دارد، برای مدت کوتاهی کار میکند و توان مقابله با ضربههای لحظهای ولتاژ را ندارد.
۵. مشکل مشترک تمام روشهای بالا
با وجود اینکه هرکدام از روشهای بالا تا حدی از وسایل برقی محافظت میکنند، اما هیچکدام در برابر نوسانات سریع و ضربههای ولتاژی شدید (Surge) بهطور کامل مؤثر نیستند.
درواقع، اگر صاعقه یا یک موج شدید الکتریکی از طریق شبکه برق وارد سیستم شود، تنها تجهیزی که قادر است آن انرژی را بهسرعت جذب و تخلیه کند، سرج ارستر (Surge Arrester) است.
۶. Surge Arrester؛ راهحل واقعی برای جلوگیری از آسیب وسایل برقی
جاذب نوسان یا Surge Arrester وسیلهای است که در ورودی شبکه برق یا تابلوهای توزیع نصب میشود و هنگام وقوع افزایش ناگهانی ولتاژ، مسیر جریان اضافی را به زمین هدایت میکند.
به این ترتیب، انرژی اضافی قبل از رسیدن به تجهیزات، تخلیه میشود و از آسیب وسایل برقی جلوگیری میگردد.
این دستگاه برخلاف محافظهای معمولی، در برابر صاعقه، نوسان شدید شبکه، و پالسهای لحظهای عملکردی بسیار سریع و مؤثر دارد.
در صنایع، ساختمانهای اداری، و حتی خانههای مدرن، استفاده از سرج ارستر بهعنوان خط اول دفاعی توصیه میشود.
برای آشنایی کامل با نحوه عملکرد و انواع مختلف سرج ارستر، پیشنهاد میکنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:
🔗 سرج ارستر چیست و چگونه کار میکند؟
۷. جمعبندی
حفاظت از وسایل برقی در برابر نوسانات و صاعقه، تنها با استفاده از یک وسیله ممکن نیست.
یک سیستم حفاظتی کامل معمولاً شامل سه لایه است:
- محافظ برق برای کنترل نوسانات کوچک،
- ارت استاندارد برای ایمنی و تخلیه جریانهای نشتی،
- و در نهایت، سرج ارستر برای مقابله با نوسانات شدید و صاعقه.
ضرورت و نیاز به نصب سرج ارستر
ترکیب این سه روش، بهترین راه برای جلوگیری از آسیب وسایل برقی در محیطهای خانگی و صنعتی است.
۸. درباره شرکت PDDP
شرکت PDDP بهعنوان یکی از تولیدکنندگان داخلی تجهیزات حفاظتی برق، با بهرهگیری از فناوریهای روز دنیا و استانداردهای بینالمللی، انواع سرج ارستر را برای کاربردهای مختلف خانگی، صنعتی و مخابراتی طراحی و تولید میکند.
محصولات ما با دقت مهندسی بالا و کیفیت پایدار، راهحلی قابل اعتماد و فوق العاده اقتصادی برای حفاظت از تجهیزات در برابر نوسانات و صاعقه فراهم میکنند.
برای مشاهده محصولات PDDP، اینجا کلیک کنید.
